Łatwo przejść przez Płock i nie zauważyć, jak stare jest to miejsce. A przecież mówimy o mieście, które ma za sobą ponad tysiąc lat udokumentowanej historii i było kiedyś jednym z najważniejszych ośrodków w kraju. Dlatego prowadzimy cykl zatytułowany X wieków Płocka, w którym rozkładamy te dzieje na czynniki pierwsze i opowiadamy je po ludzku. Nie chodzi o suche daty do wykucia, tylko o zrozumienie, dlaczego akurat tutaj, na wysokiej skarpie nad Wisłą, wyrosło coś tak istotnego. Kiedy pozna się tę opowieść, spacer po starówce nabiera zupełnie innego smaku. Nagle zwykłe uliczki zaczynają coś znaczyć.
Płock powstał tam, gdzie natura sama podpowiadała, że warto się osiedlić. Wysoka skarpa nad rzeką dawała obronę, a Wisła zapewniała handel i kontakt ze światem. Już we wczesnym średniowieczu istniał tu gród, który szybko urósł w siłę, bo kontrolował ruch na jednym z najważniejszych szlaków ówczesnej Polski. Wokół warowni rosła osada, pojawiali się rzemieślnicy, kupcy i duchowni, a miejsce z roku na rok zyskiwało na znaczeniu. To nie był przypadek, lecz efekt położenia, które trudno przecenić. Kto dziś stoi na Wzgórzu Tumskim i patrzy w dół na rzekę, od razu rozumie, dlaczego nasi przodkowie wybrali właśnie ten punkt.
Najbardziej zaskakuje ludzi to, że Płock był kiedyś stolicą państwa. W czasach Władysława Hermana i jego syna Bolesława Krzywoustego, na przełomie jedenastego i dwunastego wieku, to właśnie tutaj biło serce ówczesnej Polski. Miasto było siedzibą władcy, a decyzje zapadające na wzgórzu miały wagę ogólnokrajową. Do dziś w płockiej katedrze spoczywają szczątki obu tych książąt, co czyni to miejsce jednym z najważniejszych panteonów wczesnej Polski. Niewiele jest w kraju miast, które mogą pochwalić się taką przeszłością, a mimo to Płock rzadko trafia do podręcznikowych opowieści o dawnej stolicy. Właśnie dlatego tak zależy nam, żeby o tym przypominać, głośno i konkretnie. To część tożsamości, którą warto nosić z dumą, a nie chować.
Wzgórze Tumskie z katedrą to serce tej historii i zarazem najpiękniejszy punkt widokowy w mieście. Sama świątynia przechodziła przez wieki liczne przebudowy, przetrwała pożary i zmiany stylów, a mimo to zachowała swój dostojny charakter. Obok wznosi się dawny zamek książęcy, dziś związany z życiem kulturalnym miasta. Cały ten zespół zabytków tworzy przestrzeń, w której przeszłość jest namacalna, a nie tylko opisana w książkach. Kiedy oprowadzamy tędy gości, zawsze widać moment, w którym ktoś nagle rozumie skalę tego miejsca. To ten sam impuls, który skłania później ludzi do odwiedzenia Muzeum Mazowieckiego i zobaczenia, jak miasto żyło w kolejnych stuleciach.
Historia Płocka nie składa się z samych powodów do dumy i byłoby nieuczciwe udawać, że tak jest. Miasto przeżyło najazdy, zniszczenia, epidemie i wojny, które nie raz kładły je na kolana. Szczególnie bolesny ślad zostawił dwudziesty wiek, z jego wojnami i represjami, które dotknęły wielu mieszkańców. Na liście katyńskiej znalazły się nazwiska płocczan, a pamięć o nich przywracamy przy każdej okazji, przez wystawy, tablice i wspólne spotkania. Uważamy, że dziesięć wieków historii zobowiązuje, bo miasto tak stare nie może pozwolić, żeby ludzkie losy po prostu wyparowały. To nasz obowiązek wobec tych, którzy byli tu przed nami. I właśnie po części z tego obowiązku wyrosło całe nasze stowarzyszenie.
Kiedy patrzy się na Płock z perspektywy tysiąca lat, zwykłe rzeczy nabierają nowego znaczenia. Kamienica przy rynku, fragment murów, stara nazwa ulicy, wszystko to okazuje się śladem czegoś większego. Dlatego zachęcamy, żeby zwiedzać miasto powoli i z ciekawością, a nie zaliczać punktów z przewodnika. Najlepiej połączyć spacer po Wzgórzu Tumskim z wizytą w muzeum, a jeśli trafi się odpowiedni termin, także z wyprawą na Jarmark Tumski. Taki dzień pokazuje miasto z kilku stron naraz, dawne i współczesne, poważne i radosne. Wierzymy, że kto raz spojrzy na Płock w ten sposób, zapamięta go na długo. A my chętnie w tym pomożemy, bo opowiadanie tej historii to dla nas prawdziwa przyjemność.